| چهارشنبه ٠٤ مرداد ١٣٩٦ |
فهرست اصلی
ثبت نظرات

 

ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
اوقات شرعی
آموزش نماز

سهل انگاری در نماز


مقدمه:

“نماز” واژۀ قرآنی آن “صلاة”[۱] و جمع آن “صلوات” است، “صلاة” در اصل به معنای دعاء است که در بعضی[۲] از آیات قرآن به همین معنی آمده است. وجه نامگذاری نماز به صلاة از باب اطلاق جزء به کل است یعنی نماز شامل دعاء هم هست.

نماز از عباداتی است که هیچ شریعتی از آن خالی نبوده، هر چند که گونه‌های آن بر حسب شریعت‌های مختلف فرق داشته است.[۳]

ازجمله اینکه حضرت ابراهیم (ع) برپاداری نماز را هم برای خودش و هم برای فرزندش از خدای متعال طلب نمود:

«ربِّ اجْعَلْنِی مُقیمَ الصَّلاَةِ وَ مِن ذُرِّیَّتِی»«(ابراهیم/۴۰)پروردگارا! مرا به پا دارنده ی نماز قرار ده و از فرزندانم(نیز) همچنین حضرت عیسی (ع) در گهواره از آن سخن گفت: «و َأَوْصَانِی بِالصَّلَاةِ وَالزَّکَاةِ مَا دُمْتُ حَیًّا  » (مریم/۳۱)  «و تا زمانی که زنده‌ام مرا به نماز و زکات توصیه کرده است».جمله ی “و اوصانی بالصلاة و الزکاة.اشاره به این است که در شریعت عیسی (ع) نماز و زکات تشریع شده است.

 نمازعبادت همه ادیان الهی

ازمهمترین عباداتی که تمام ادیان توحیدی به آن مکلف شده اند نماز است.نماز تا آنجا اهمیت دارد که در هیچ دین الهی از آن غفلت نشده است واگر گوهراصلی ادیان را عبادت بدانیم (ما خلقت الجنّ والانس الاّ لیعبدون) نماز بارزترین مصداق این عبادت است.

در مورد جایگاه واهمیت نماز احادیث فراوانی وجود دارد که بررسی ودقت در آنها ارزش این رکن دین را برای ما مشخص می کند.جایگاه ومقام نماز آنقدر رفیع وبلند مرتبه است که در روز قیامت شرط قبولی بقیه اعمال به آن وابسته است چنانکه پیامبر بزرگوار اسلام فرمودند: اَن قَبُلَت قَبل ما سَویها واَن رُدّت رُدّ ما سَواهااگر نماز قبول ومورد پذیرش قرار گیرد باقی اعمال قبول واگرقبول نشود، باقی اعمال نیز مردود می شود. تفسیر این حدیث این است که اگر انسان عمل صالحی انجام دهد ولی نماز نخواند یا نماز خود را سبک بشمارد سایر اعمال او نیز مورد پذیرش قرار نمی گیرد.

ابن شهر آشوب می نویسد: در مدّتی که پیامبر اکرم در مکه حضور داشتند، هیچ عبادتی تشریع نشد مگر طهارت ونماز که بر او واجب، وبرای امت، سنت (مستحب موکد)بود.پس از معراج ودر سال نهم بعثت، نمازهای پنج گانه واجب شد وپس از آن سایر عبادات تشریع شدند. یکی از آثار وخصوصیات نماز، بازدارندگی از گناه وزشتی ها می باشد، خداوند تبارک وتعالی در آیه 45 سوره ی عنکبوت     می فرمایند: انّ الصّلاۀ تَنهی عَنِ الفَحشاءِ وَالمُنکَر( براساس سیاق این آیه از قرآن کریم طبیعت نماز بازدارنده از فحشاء ومنکر است.) حال سوال اساسی این است که چرا با توجه به این‌آیه، قشری از نمازگزاران جامعه دچار اعمال ورفتاری هستند که متناسب با روح دینداری نیست؟

برای این سوال دو پاسخ وجود دارد.

پاسخ اول این است که طبیعت وخصوصیت نماز بازدارندگی از گناهان است ولی این بازدارندگی در صورتی موثّر است که مانعی از جهت فرد وجود نداشته باشد واو اراده بر ترک گناه را داشته باشد.

پاسخ دوم این است که نماز دارای شرایط وآدابی است که این آداب واحکام در متن نماز وجود دارد. سعادت وخوشبختی ودریافت فیوض ربانی هنگامی برای نماز گزار حاصل می شود که این شرایط را رعایت وبا تمام وجود وبا اخلاص در مقابل پروردگار خود ایستاده وبه حرکات وسکنات والفاظ ومعانی نماز توجه کند.

بطور حتم نمازی که در آن حضور قلب نباشد واز روی عجله وشتابزدگی ودر آخر وقت خوانده شود، عادت است نه عبادت .

در آیاتی از سوره ی ماعون خداوند متعال گروهی به ظاهر متدیّن را مورد سرزنش قرار می دهد ومی فرماید فویل للمصلّین الّذین هُم عَن صَلاتِهِم ساهون ( پس وای بر نماز گزاران،آنهایی که در نمازشان سهل انگارند.)

غفلت از نماز اوّل وقت، عدم توجّه وعدم حضور قلب، عجله، شتابزدگی وبی مبالاتی در خواندن نماز، مصادیقی از سستی وکاهلی است که در ذیل هریک از این عناوین،احادیث بی شماری ذکر شده است. نتیجه اینکه اگر بنده بداند که در اوقات نماز قرار است با چه کسی ملاقات کند وبه عظمت وبزرگی خداوند توجه واذعان داشته باشد، نماز را سبک نمی شمارد وحق آن رانیز به معنای واقعی کلمه ادا می نماید.                     

 عاقبت سهل انگاری در نماز...

سهل انگاری درنماز از منظر آیات وروایات

 توجه ویژۀ خداوند به نماز:

نماز در بین عبادات از امتیاز خاصّی برخوردار است، خدای سبحان در آغاز دریافت وحی حضرت موسی (ع) ضمن اشاره به معارف کلی دین، نماز را انتخاب کرده و می‌فرماید:«اَقِمِ الصَّلاةَ لِذکری » (طه/۱۴)

« نماز را برای یاد من بپا دار.» از این آیه دو نکته روشن می‌شود:

۱) نماز اختصاص به شریعتِ خاتم الانبیاء (ص) ندارد. 2) إقامه ی نماز باید برای یاد خدا باشد. [4]

 محافظت از نماز:

محافظت از نماز، نخستین نشانۀ عملی تقوا و معاد باوری است.

«وَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالآخِرَةِ یُؤْمِنُونَ بِهِ وَ هُمْ عَلَى صَلاَتِهِمْ یُحَافِظُونَ » (انعام/۹۲)

«آنهایی که به آخرت ایمان دارند و به آن(قرآن) ایمان می‌آورند و بر نمازهای خویش، مراقبت می‌کنند.» «حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ و الصَّلاَةِ الْوُسْطَى وَ قُومُواْ لِلّهِ قَانِتِینَ»  (بقره/۲۳۸)

در انجام همه ی نمازها (به خصوص) نماز وسطی کوشا باشید! و از روی خضوع و اطاعت، برای خدا بپاخیزید

در آیه ی دیگری می‌فرماید:«وَ الَّذِینَ هُمْ عَلَى صَلَوَاتِهِمْ یُحَافِظُونَ » (مؤمنون/۹)

«و آنها که بر نمازهایشان مواظبت می‌نمایند »دراین آیه منظور، محافظت از عدد نماز است یعنی مؤمنان محافظت دارند که یکی از نمازهایشان فوت نشود و دائماً مراقب آنند؛ بخاطر اینکه “صلاة” به صیغۀ جمع آمده و به ضمیر “هم” اضافه شده است .در سوره ی (معارج آیه/۳۴) لفظ “صلاة” مفرد آمده است: «وَالَّذِینَ هُمْ عَلَى صَلَاتِهِمْ یُحَافِظُونَ » در این آیه منظور از محافظت بر نماز، رعایت صفات کمالی نماز است؛ یعنی آن طور نماز بخواند که شرع دستور داده است. [5]

 نماز باز دارنده از زشتیها و بدیها است

«وَ أَقِمِ الصَّلَاةَ . إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَ الْمُنکَرِ» (عنکبوت/۴۵)«ونماز را بر پادار، که نماز (انسان )را از زشتیها و گناه باز می دارد»سیاق آیات شاهد بر این است که منظور از این باز دارندگی، بازدارندگیِ طبیعت نماز از فحشاء و منکر است. البته بازدارندگی آن به نحو اقتضاء است نه علیّت تامه، که هر کس نماز خواند، دیگر نتواند گناه کند یعنی نمازی که با رعایت آداب و شرائط مطلوبِ شرع، انجام یافته قدرت باز دارندگی از گناه را دارد، به شرط این که خود شخص اراده بر انجام گناه نداشته باشد. [6]


 خشوع در نماز

«الّذین هُم فی صَلاتِهم خَاشِعُون » (مؤمنون/۲)«آنها که درنمازشان خشوع دارند.»

 “خشوع” یعنی حالت تواضع و ادب جسمی و روحی در برابر خداوند بزرگ.خشوع نه نتها حرکاتی بی‌روح و فاقد معنی نیست، بلکه به هنگام نماز آن چنان حالت توجه به پروردگار در آنها پیدا می‌شود که از غیر او جدا می‌گردند و به او می‌پیوندند و چنان غرق حالت تفکر و حضور و راز و نیاز با پروردگار می‌شوند که بر تمام ذرات وجودشان اثر می‌گذارد.خود راذره‌ای  دربرابر وجودی بی‌پایان، و قطره‌ای در برابراقیانوس بیکران  می‌بینند. [7]

 سهل انگاری در نماز:«فَوَیْلٌ لِّلْمُصَلِّینَ الَّذِینَ هُمْ عَن صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ » (ماعون/ ۴-۵)

«پس وای بر نمازگزارانی که در نماز خود سهل ا نگاری می‌کنند.»یعنی آنهایی که از نمازشان غافلند، اهتمامی به امر نماز ندارند و از فوت شدنش باکی ندارند؛ چه اینکه به کلّی فوت شود و چه اینکه بعضی وقتها، و یا اینکه وقت فضیلتش از دست برود و چه اینکه ارکان و شرائطش و احکام و مسائلش را ندانسته، نمازی باطل بخوانند.[8]از امام صادق (ع) روایت شده:«إنَّ شَفاعَتَنا لا تَنالُ مُستَخِفَّاً بِالصّلاة »[9]«همانا شفاعت ما به سبک شمارندۀ نماز نمی‌رسد.»

 سه مرتبه غفلت از نماز

 قال الصادق - علیه السلام ـ : اِذا قامَ العَبد الى الصَلاة اقبل الله - عز و جل - علیه بوجهه فلا یزال مقبلا علیه حتى یلتفت ثلاث مرات فاذا التفت ثلاث مرات اعرض عنه10 -وقتى بنده به نمازمی ایستد، خداوند متعال به وى توجه مى کند و توجه اش را از او قطع نمى کند تا موقعى که سه مرتبه از یاد خدا غافل گردد، در این هنگام خداوند سبحان نیز از او اعراض خواهد کرد.

(بحارالانوار، ج 84، ص 241)

 با عجله خواندن نماز

قال النبى - صلى الله علیه وآله ـ : اسرق الناس فاالذى یسرق من صلاته فصلاته تلف کما یلف الثوب الخلق فیضرب بها وجهه؛

دزدترین مردم کسى است که به خاطر سرعت و شتابزدگى از نماز خود کم کند، نماز چنین انسانى ، همچون جامه مندرسى در همپیچیده شده ، به صورت او پرتاب مى گردد. (میزان الحکمه ، ج 5، ص 406)

 نماز ناتمام

قال رسول الله - صلى الله علیه وآله ـ : مثل الذى لایتم صلاته کمثل حبلى حملت حتى اذا دنا نفاسها اسقطت فلا هى ذات حمل ولا ذات ولد ؛

 مثل آن کسى که نمازش را کامل به جا نمى آورد، مثل زن حامله اى است که (نه ماه ) حملش را نگهدارى کرده تا نزدیک زایمان ،بچه را سقط کرده است .پس این چنین زن را نه زن حامله مى گویند و نه زن صاحب فرزند.

(مستدرک الوسائل ، ج 1، ص 173)

 نماز آخرین سفارش¬های پیامبر اعظم(ص)

 عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ (علیه السلام) قَالَ:

«قَالَ لَا تَتَهَاوَنْ بِصَلَاتِکَ فَإِنَّ النَّبِیَّ (صلی الله علیه و آله وسلم) قَالَ عِنْدَ مَوْتِهِ لَیْسَ مِنِّی مَنِ اسْتَخَفَّ بِصَلَاتِهِ»(11)

ابو جعفر باقر (علیه السلام) فرمود:نمازت را سبک مشمار که رسول خدا (ص) در آخرین لحظات زندگى فرمودند: هر کس نمازش را سبک بشمارد، با من پیوندى ندارد.

 نماز موجب استجابت دعا و قبولی اعمال می گردد.

عن النبی (صلی الله علیه و آله وسلم):«... و اجابة للدّعاء و قبول للأعمال و زاد للمؤمن من الدّنیا إلى الآخرة....»(11)

نماز باعث استجابت دعا و پذیرش اعمال و توشه ی مؤمن از دنیا به سوى آخرت است.


پی نوشت ها:

(1)- راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن مادّه «صلی».

(2)- در آیاتی همچون: (توبه/۱۰۳)، (احزاب/۵۶)، (بقره/۱۵۷) صلوة به معنای دعاست

(3)-مفردات، ص ۴۹۱

(4)-جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم، قم، نشر اسراء، ۱۳۷۶ ش، ج ۷، ص ۱۳۰٫

(5)-ترجمه المیزان، همان، ج ۱۵، ص ۱۱و ج۲۰، ص  ۲۴٫

(6)- ترجمه المیزان، همان، ج ۱۶، ص ۱۹۸٫

(7)- مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ ش، ج ۱۴، ص ۱۹۴٫

 (8)- همان، ج ۲۰، ص  ۱۵۳٫

(9)-شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، قم، انتشارات جامعه مدرسین، ۱۴۱۳ هجری قمری، ج ۱، ص ۲۰۶٫

(10)- من لا یحضره الفقیه، ج1‏، باب فضل الصلاة، ص 210

(11)- الکافی، ج‏ 3، ص 269

سایت های مرتبط
نظرسنجی
به نظر شما از نظر کیفی مطالب سایت چگونه است؟

عالی
خوب
متوسط
ضعیف

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 1882
 بازدید امروز : 452
 کل بازدید : 1404386
 بازدیدکنندگان آنلاين : 8
 زمان بازدید : 0/1719
تمامی حقوق این سایت برای این سازمان محفوظ می باشد.