| چهارشنبه ٠٤ مرداد ١٣٩٦ |
فهرست اصلی
ثبت نظرات

 

ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
اوقات شرعی
روند کاهشی حجاب و عفاف در جهان

روند کاهشی حجاب و عفاف در جهان

 

زینت مطهری

 

موضوع حجاب و عفاف دو بحث تنگاتنگ و مرتبط با یکدیگرند و در بررسی هر یک، لاجرم مقولات حوزه دیگر نیز در بحث گنجانده خواهند شد. حجاب حکمی دینی در اسلام و ناظر بر جنبه اجتماعی حیات انسان است که توجه به فلسفه آن ما را به ضرورت توجه افراد جامعه اسلامی به موضوع عفت در حیطه شخصی می رساند. از پیامبر اسلام صلوات الله علیه نقل شده است که فرمودند کسی که حیا ندارد، دین ندارد (لا دین لمن لا حیاء له). بر اساس این حدیث شریف روشن است که رعایت حریم حیا شرط لازم مسلمان بودن است. بااینحال، روشن است که میزان و معیار برای زنان و مردان مسلمان به یک شکل و اندازه تعیین نشده است و علت این تفاوت را می باید در تفاوت های فطری و نقش های اجتماعی هریک از زن و مرد که براساس همین تفاوت ها تعیین می شود، جست.

 

با اینحال، و با وجود تمامی تأکیدهای موجود بر ضرورت توجه به حیا و حجاب در جامعه اسلامی، شاهد تغییرات سریعی در نحوه اجرای این امر الهی در سده اخیر در تمامی کشورهای اسلامی هستیم به گونه ای که حجاب در برخی جوامع عاملی برای تشخیص مسلمان و غیرمسلمان بودن افراد نیست و یا نمایش دفرمه ای از حجاب را شاهد هستیم که گویای بی میلی درونی افراد برای رعایت حریم واقعی حجاب است. نمونه وضعیت اول، تمامی کشورهای اسلامی هستند که در آن حجاب از سوی سیستم قانونی حمایت نمی شود و نمونه شرایط دوم، کشورهایی همچون ایران و عربستان هستند که در آن حجاب به رنگ و اشکالی خارج از درک عمومی و سنتی از حجاب در حال شکل گیری هستند.

 

در شناخت دلایل و ابعاد این واقعیت اجتماعی جوامع اسلامی امروز، باید به نیروهای بیرونی و تأثیرات آنها بر مقولات هویتی، اوضاع سیاسی، دسته بندی های اجتماعی، و حتی موضوعی چون تولید اقتصادی توجه داشت. یکی از این نیروها، به زعم بسیاری از جامعه شناسان مسلمان، نفوذ فرهنگی غربی به کشورهای اسلامی هم به عنوان یک فرایند طبیعی و هم به عنوان یک سیاست کلان و دراز مدت از سوی کشورهای غربی برای گسترش نفوذ و تسلط بر جوامع اسلامی است. در این مقاله تلاش می شود تا ماهیت «بی حجابی» و در کنار آن «بی حیایی» را به عنوان محصولی از روند جهانی شدن که با آغاز سال های دهه ۶۰ میلادی و توسعه مطالبات اجتماعی اقلیت های احتماعی در غرب به اوج خود رسید، مورد بررسی قرار دهیم.

 

بی حیایی، تحولی جهانی

علیرغم آنچه امروز شاهد هستیم، رعایت موازین حجاب به عنوان تبلوری از حیای درونی منحصر به جوامع اسلامی نبوده و ادیان مسیحیت، یهودیت، و بوداییزم نیز محدودیت هایی برای رعایت حجاب و عفاف قایل هستند. مستندات تاریخی حاکی از وجود نرم های خاصی برای پوشش زنان و مردان در جوامع مختلف با ادیان متفاوت در ادوار مختلف تاریخی است. دستورنامه پاپ پیو یازدهم به مدارس مذهبی در سال ۱۹۲۸ یکی از اسنادی است که به وضوح اهمیت و لزوم پوشش مناسب و یا حجاب را در مدارس و در سطح حامعه مسیحی نزد کلیسای کاتولیک را تا یک قرن گذشته نشان می دهد. تغییر جوامع غیراسلامی در فاصله گیری از حجاب و عفاف آبشخورهای فراوانی دارد و دوره های مختلفی را به عنوان سرمنشأ آن نام برده اند.

 

طبق نظر یک تاریخدان از دانشگاه آکسفورد انگلستان که در سال گذشته اننتشار یافت، آغاز دوران موسوم به دوران «سکس»‌ در غرب را باید در قرن ۱۸ میلادی دانست. به گفته فرامرز دهبوی والا، «سکس خارج از ازدواج»‌ در جوامع غربی به عنوان زنا مجازاتی برابر با مرگ داشت و آخرین مورد اعدام برای این جرم در انگلستان در سال ۱۶۵۴ ثبت شده است. اما از این زمان تا سال ۱۷۵۴ شاهد وقوع دگرگونی عظیمی در رفتار انسان ها در جامعه غربی و حذف مجازات روبرو هستیم.

 

دهبوی این تغییرات که خود نام «اولین انقلاب جنسی»‌ تاریخ بر آن می نهد را منوط به وقایع چندی از جمله رشد شهرنشینی در قرن ۱۷ میلادی که امکان نظارت و آموزش مؤثر در جوامع کوچک روستایی را کم می کرد، تغییرات سبک زندگی خانواده ها و افراد، رنگ باختن اعتقاد افراد به بی چون و چرا بودن قوانین کتاب مقدس و کلیسا و روی آوردن به «وجدان فردی» به عنوان قانون جدید انسان و خردگرایی همزاد با فردگرایی، می داند.

 

لیبرالیزم دهه ۶۰

روشنفکری قرن ۱۸ میلادی که به نوبه خود منجر به رواج فردگرایی و خردگرایی و تعطیلی ایمان به خالق عالم در تعیین سرنوشت بشر و قوانین زندگی انسان شد. با ورود به دهه ۶۰ میلادی وارد دوره جدیدی از حیات خود شد. این دهه که دوره عطف تاریخ غرب در یافتن شکل کنونی فرهنگ داشته است، دهه ای انقلابی با تحولات گسترده بود.

 

دهه ۶۰ میلادی به طور همزمان در کشورهای غربی شاهد انقلابات دانشجویی برای دستیابی به ایدئال های فکری همچون آزادی، فردگرایی، برابری جنسی، برابری زنان و مردان، برابری نژادی، برابری اقلیت های جنسی همچون همجنسگرایان، حمایت از صلح، حمایت از محیط زیست، و غیره بود.

 

این جنبش ها در واکنش به سیاست های غلط دولت به خصوص در کشور آمریکا از شعاع وسیعی برخوردار بود و نوعی «رنسانس» فرهنگی را با خود به همراه داشت که در تمامی حوزه های ادبی و هنری بازتاب دهنده افکار نسل جوان در برخورداری از آزادی مهارنشدنی برای رهایی از یوغ ستم دولت آمریکا بود. آنچه در این میان قابل توجه است، قرار گرفتن مقولات جنسی در کنار مقولاتی چون جنگ ویتنام، تداوم سیاست تبعیض نژادی برعلیه سیاه پوستان آمریکایی، و برنامه های تسلیحاتی و اقتصادی با آسیب های جبران ناپذیر بر طبیعت و محیط زیست که از سوی سیستم سرمایه داری تغذیه می شد، بود.

 

به این ترتیب، انقلاب پرشور جوانان آمریکایی بر علیه سیستم کاپیتالیستی و اقتضائات آن، به صورت کنترل نشده ای در خدمت آزادی جنسی نیز قرار گرفت و تا امروز ادامه یافت. بااینحال، باید دانست این دوران تنها عامل تغییر در جامعه آمریکا و غرب نبود بلکه به دلایلی که به آن خواهیم پرداخت و در فرایندی به نام جهانی شدن، به کشورهای شرق و جوامع اسلامی نیز نفوذ کرد.

 

زنان و فمنیست ها موفق شدند در سال های پایانی این دهه از جنبش مذکور بهره گرفته و منویات خود را رواج دهند. این فعالیت مدنی و توفیقات فمنیست ها مصادف بود با حمایت لیبرال هایی همچون لیندون جانسون، رئیس جمهور وقت آمریکا، از کنترل موالید، و تولید انبوه انواع قرص های پیشگیری از بارداری که در خدمت گرایش هرچه بیشتر زنان به استقلال و هجوم به بازار کار و روابط جنسی افسارگسیخته قرار گرفت.

 

روابط جنسی قبل از ازدواج در میان زنان در فاصله ۱۰ ساله از ۱۹۶۵ تا ۱۹۷۵ افزایش چشمگیر داشت و سن ازدواج زنان نسبت به دهه ۳۰ میلادی بعد از آزادی در دسترسی به قرص های ضدبارداری برای زنان و دختران نیز افزایش یافت. افزایش سطح تحصیلی زنان در سکوت کامل، هم زمان شد با کاهش پایبندی های اجتماعی، اخلاقی و خانوادگی.

 

به این ترتیب، معضل بارداری که عامل نگرانی لیندون جانسون از فقر و توسعه نیافتگی بود، با برطرف شدن احتمال بارداری، جای خود را به بی تفاوتی جامعه به روابط جنسی آزاد داد. از همین دوران است که تمایل به داشتن بدن های خوش فرم حتی به قیمت مادر نشدن وارد افکار عمومی و زندگی روزمره شد و جنبش های آتی برای سقط جنین را نیز رقم زد. همچنین، تمایل عمومی برای گوش فرا دادن به افکار فمنیسیتی در تأکید بر لذت جنسی و نه تشکیل خانواده به عنوان دلیل اصلی ازدواج نیز در همین دوران کلید خورد.

 

با اینحال، تمامی دستآوردهای فمنیست ها در این دوران را عموماً مقصر از هم پاشیدن نهاد خانواده، تنزل کیفیت سابق حیات انسانی، گسترش بیماری های جنسی، بارداری نوجوانان، طلاق، و بارداری های بدون ازدواج می دانند.

 

نفوذ به جوامع اسلامی

روشن است که نفوذ فرهنگ بی حجابی به جوامع اسلامی بخشی از بازی سیاسی غرب برای تداوم حضور در این مناطق در دوران بعد از استعمار کهن است. این سیاست از طرق متعددی به طور همزمان کشورهای اسلامی و غیراسلامی را هدف قرار داده و هدف تمامی آنها منطبق نمودن کشورهای جهان با سیستم سرمایه داری و حفظ شرایط وابستگی و مصرف گرایی بود. از این میان می توان به جریان های روشنفکری، فراماسونری، بهائیت و حکومت اشاره کرد که گاه در هم تنیده و گاه مستقل در خدمت زدودن سنت های رایج حجاب و عفاف زنان بودند.

 

آغاز کشف حجاب در جوامع اسلامی و در کشور ایران را باید به عنوان بخشی از روند تجددخواهی و گسترش روابط بین المللی در دوران قاجار دانست. در این دورن، جریان موازی شاهان قاجار در سفرهای اروپایی و تشویق به هماهنگی با پوشش غربی زنان در حرمسرا و دربار از یکسو، و جنبش اجتماعی روشنفکران در رد حجاب به عنوان مانعی برای حضور و حیات اجتماعی زنان با فعالیت های فراماسونری وارداتی از انگلستان و پیدایش مذاهب دوغین بابیت و بهائیت به عنوان مجامعی که حجاب را زیر سؤال برده و عفت را از حوزه هویت زنانه حذف کردند، قابل تشخیص می باشند.

 

فاطمه، دختر ملاصالح برقانی، از علمای وقت قزوین، که بنا به دلایل نامعلوم از همسر خود جدا شده و به فرقه بهاییت پیوست، بنابه روایتی اولین زن ایرانی است که علناً حجاب را کنار گذارد و به روابط همزمان با چند مرد اذن داد و خود وارد چنین روابطی شد. این زن که به قره العین شهرت یافت در اواخر حکومت قاجاریه مروج مذهبی بود که در کنار قادیانگری در هند و وهابیت در عربستان، از سوی روس ها و بعدها انگلیسی ها با مقاصد روشن سیاسی بدعت نهاده شد و در نهایت و در اثر مخالفت شدید افکار عمومی، منجر به اعدام وی از سوی دستگاه حکومت گردید.

 

در همین اوان، جریان موازی جنبش های زنان در جوامع اسلامی در حال گسترش بود. تعداد زیادی از جمعیت های فعال زنان در کشور ایران و سایر کشورهای اسلامی همچون جمعیت نسوان در همین دوران در حال شکل گیری بود و اولین کنگره بین المللی زنان کشورهای اسلامی به نام «زنان آزاد شرق»‌ با مشارکت زنان از کشورهای اسلامی شرق دور و خاور میانه در همین سال ها در دمشق، پایتخت سوریه، با هدف عادی سازی حجاب تشکیل شد.

 

از دیگر وقایع دوران قاجار که از زمان حکومت محمدشاه آغاز شد و ادامه یافت، تأسیس مدارس و بیماریستان های آمریکایی در ارومیه و بعدها گسترش آن به تهران و اصفهان توسط میسیونرهای آمریکایی و فرانسوی است که تحت عنوان آموزش اقی های ارمنی و یهودی آعاز به کار کرده و به تدریج دختران و بعضاً پسران مسلمان را نیز جذب کرده بود به لطف کمک های مالی حکومت امکان توسعه فعالیت های خود را می یابند. این مدارس و مراکز آموزشی نقش بسزایی در دستکاری فرهنگی سبک زندگی و دیدگاه های اجتماعی خانواده های ایرانی، بخصوص خانواده های اشراف، داشتند و موفق شدند تا زمینه را برای گسترش فرهنگ غربی در سطح کلان فراهم کنند.

 

مرحله جدید در ترویج بی حجابی در ایران، پروژه کشف حجاب رضاخان در آغاز سلطنت دست نشانده پهلوی است که همچون آتاتورک در ترکیه و امان الله خان در افغانستان، با توهم ارتباط میان توسعه یافتگی و بی حجابی دنبال شد. حکومت رضاخان در کنار ورود مستقیم به بحث حجاب از طریق نیروی زور، به جنبش هایی همچون فراماسونری و روشنفکری که پایه های گرایش به فرهنگ غرب را تشکیل می دادند نیز مجال رشد و فعالیت گسترده داد و به این ترتیب، می توان آغاز حکومت پهلوی را سرآغاز رسمی رواج بی حجابی در ایران دانست.

 

رحیم پور ازغدی در سخنانی در همین رابطه، پروژه کشف حجاب در دوره رضاخان را برنامه ای مشترک با دولت انگلستان دانسته که در آن برای پرهیز از وضعیتی که منجر به سقوذ امان الله در افعانستان گردید، روند تغییرات محدود به جچاب زنان نبود و تمامی اشکال پوشش را دربر می گرفت به گونه ای که نوع لباس و کلاه مردان و خلطه پوشی روحانیون در کنار برنامه هایی برای تغییر رسم الحط مدنظر قرار گرفت تا به این ترتیب، پایگاه های هویتی جامعه اسلامی ایران بدون ایجاد حساسیت متمرکز بر غیرت مردانه و فرهنگ ناموس در کشور، هدف قرار گیرد. به این ترتیب، در ۱۷ دی ۱۳۱۴ بود که رضاخان برای اولین بار به همراه یکی از همسران و دو دختر بی حجاب خود در مراسم فارغ التحصیلی ظاهر شد و اینگونه، رسماً‌ قانون منع حجاب کلید خورد.

 

نتیجه گیری

در بررسی فرایند گرایش جهانی به بی حجابی، علاوه بر عوامل مورد توجه در این مطلب ابزارها و جریانات عدیده ای از جمله رسانه ها و صنعت مد نیز حضور داشته اند. این دو در کنار یکدیگر برای ترویج فرهنگ مصرف گرایی که موتور اصلی گرداندن سیستم سرمایه داری و بازار آزاد است، خدمت کرده و در این میان زنان و دختران به عنوان یکی از گروه های عمده مصرف کنندگان پوشاک و لوازم آرایشی هدف خوبی در طی بیش از یک قرن تبلیغات این رسانه ها بوده اند.

 

اندرو فرانسیس، استاد اقتصاد دانشگاه اموری آمریکا، به کمک محققین حوزه حجاب و عفاف شتافته و آشکار می نماید که چگونه توسعه شیوه های درمانی برای بیماری هایی همچون سیفیلیس و سوزاک با ایجاد اطمینان موهوم نسبت به مصونیت بهداشتی در روابط جنسی آزاد، راه را برای پدیدار شدن بیماری پیشرفته تری به نام ایدز فراهم کرد و هشدار می دهد مبادا توسعه و ایجاد اطمینان خاطر نسبت به کشف راه های درمان ایدز بدون هشدار درباره کنترل روابط جنسی، زمینه ساز بیماری های ناشناخته و خانمانسوز آینده گردد.

 

بسیاری، در کشور آمریکا، معتقدند گرایش به آنچه تحت عنوان لیبرالیزم به افسارگسیختگی در حوزه های متعدد حیات جمعی منجر شد نتیجه مستقیم گسترش مصرف مواد مخدر در این دهه بوده است، چنانکه تأیید مواضع سیاسی و اجتماعی لیبرالیزم تا قبل از توسعه مصرف کوکائین و ماریجوانا در افکار عمومی تنها ۱ درصد بود، اما ظرف مدت ۱۰ سال شاهد انفجار هواداری جوانان -مصرف کنندگان اصلی مواد مخدرـ از لیبرالیزم بودیم.

 

دروغین بودن وعده های لیبرالیزم و فمینیزم دهه ۲۰ و ۶۰ میلادی، آنگونه که در مطلبی در کریسشن پست آمده است، از آنجا پیداست که در دهه ۲۰ میلادی، جنبش حمایت از حق رأی زنان به منظور کسب برابری زن و مرد در حق رأی و شؤونی همچون تحصیل مد نظر بود اما، در نتیجه جنبش دهه ۶۰ میلادی، زنان به ورطه هویت جنسی کشده شده و نقش ابزاری خود در قبال مردان را از نو تعریف کردند.

 

همانطور که مشاهده می شود، حجاب و عفاف تنها ناظر بر نحوه پوشش بدن زنان نبوده و حوزه های بسیاری اعم از سبک زندگی، باورهای اعتقادی و فکری، و دیدگاه های مردان و زنان را در بر می گیرد. به این معنا، توجه به این حوزه می تواند در حل بسیاری از معضلات فردی و جمعی در تمامی جوامع مفید واقع شود.

 

http://answers.yahoo.com/question/index?qid=20130302182241AACIY6O

 

http://en.wikipedia.org/wiki/Sexual_revolution_in_1960s_United_States

 

http://www.radiofarda.com/content/f12_the_origin_of_sexual_revolution_goes_back_to_17th_century/24548826.html

 

http://marde-rooz.com/?p=25467

 

http://en.wikipedia.org/wiki/Modesty

 

http://www.national-coalition.org/modesty/moddecre.html

 

http://portal.farsedu.ir/portal/show.aspx?page=22501

 

http://www.mahdialomam.com/article/تاریخچه-پوشش-در-جهان

 

http://www.iichs.org/PDF_files/A_takapoo.pdf

 

http://pishine.com/archives/500/%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D9%81%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%88-%DA%A9%D8%B4%D9%81-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8/

 

http://www.teribon.ir/base/img/2013/07/haftenameh_soati_9.mp3

http://blogs.christianpost.com/disciple/hypocrisy-bikini-16897

 

سایت های مرتبط
نظرسنجی
به نظر شما از نظر کیفی مطالب سایت چگونه است؟

عالی
خوب
متوسط
ضعیف

آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 1315
 بازدید امروز : 133
 کل بازدید : 1404067
 بازدیدکنندگان آنلاين : 14
 زمان بازدید : 0/1875
تمامی حقوق این سایت برای این سازمان محفوظ می باشد.